فنكّب عنهم درء الاعادي * ( وَاللَّه مُخْرِجٌ ما كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ ) * ، و خداى بيرون آرنده است آنچه شما پنهان مىكردى . فَقُلْنا اضْرِبُوه بِبَعْضِها ، گفتيم اكنون چون اين گاو بكشى بعضى از اين گاو كشته بر اين مرد كشته زنى . مفسّران در آن بعض خلاف كردند . عبد اللَّه عبّاس گفت : آن استخوان بود كه بنزديك غضروف ( 1 ) باشد ، و هو بعض ( 2 ) الكتف و آن مقتل بود . و ضحّاك گفت : زبانش بود . سعيد جبير گفت : دم غزه بود . مجاهد گفت : دنبالش بود . كلبى گفت : ران راستش بود . سدّى گفت : آن پارهء گوشت كه از ميان دو كتف بود . بعضى ديگر گفتند : گوشش بود . حسين ابن الفضل گفت : از همه اقوال آن بهتر است كه زبانش بود براى آن كه او آلت كلام است ، و غرض آن بود تا او سخن گويد . و در كلام حذفى و اضمارى هست و تقدير او تا معنى مستقيم شود اين است : « فقلنا اضربوه ببعضها يحيى الله فيدلكم على من قتله فضربوه به فاحياه الله فذكر و دل على قاتله » . كَذلِكَ يُحْيِ اللَّه الْمَوْتى ، گفتيم پارهء از اين گاو بر او زنى تا خداى زنده كند او را تا بگويد كه مرا كه كشت ( 3 ) . [ 101 - پ ] بكردند خداى تعالى او را باز زنده كرد تا بگفت كه مرا كه كشت ، آنگه بيفتاد و بمرد . آنگه خداى - تعالى - بر سبيل تنبيه آنان را كه منكران بعث و نشور باشند ، گفت : كَذلِكَ يُحْيِ اللَّه الْمَوْتى ، خداى تعالى - مردگان را چنين زنده كند كه عاميل را زنده كرد . وَيُرِيكُمْ آياتِه ، و آيات و حجج و بيّنات و دلالات و معجزات با شما مىنمايد . لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ، تا شما بدانى و عقل كار بندى و تفكّر و تأمّل كنى . ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْه الأَنْهارُ وَإِنَّ مِنْها لَما يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْه الْماءُ وَإِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّه وَمَا اللَّه بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ‹ 74 › أَ فَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلامَ اللَّه ثُمَّ يُحَرِّفُونَه مِنْ بَعْدِ ما عَقَلُوه وَهُمْ يَعْلَمُونَ ‹ 75 › وَإِذا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قالُوا آمَنَّا وَإِذا خَلا بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ قالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِما فَتَحَ اللَّه عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِه عِنْدَ رَبِّكُمْ أَ فَلا تَعْقِلُونَ ‹ 76 › أَ وَلا يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّه يَعْلَمُ ما يُسِرُّونَ وَما يُعْلِنُونَ ‹ 77 ›

--> ( 1 ) . دب : غضروف . ( 2 ) . مج ، وز : نقض . ( 3 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : كشته است .